Hantawirusy to grupa wirusów RNA należących do rodziny Hantaviridae, naturalnie krążących wśród dziko żyjących gryzoni — przede wszystkim myszy polnych, nornic i szczurów. Same gryzonie nie chorują; są stałymi nosicielami i przez całe życie wydalają wirusa ze śliną, moczem i kałem, infekując środowisko, w którym przebywają.
Człowiek zakaża się przypadkowo — najczęściej wdychając pył uniesiony z miejsca, gdzie znajdują się świeże odchody zakażonego gryzonia. Choroba u ludzi jest na szczęście rzadka, ale potrafi mieć ciężki przebieg, a niektóre szczepy wirusa charakteryzują się wysoką śmiertelnością.
Drogi zakażenia
Standardowy mechanizm transmisji to droga inhalacyjna. Wirus przedostaje się do organizmu wraz z aerozolem, który powstaje, gdy poruszamy zaschnięte odchody — sprzątając piwnicę, strych, garaż albo domek letniskowy zostawiony na zimę bez nadzoru. Mniej powszechne, ale również potwierdzone, są zakażenia przez:
- ugryzienie przez zakażonego gryzonia,
- kontakt skaleczonej skóry z odchodami lub zanieczyszczonymi powierzchniami,
- spożycie pokarmu zanieczyszczonego wydzielinami zwierząt.
Większość znanych szczepów hantawirusa nie przenosi się z człowieka na człowieka. Jedynym potwierdzonym wyjątkiem jest południowoamerykański szczep Andes, który w wyjątkowych warunkach (bliski kontakt domowy, wspólne korzystanie z zamkniętych pomieszczeń) może przenieść się między ludźmi. To właśnie ten szczep odpowiada za ognisko zachorowań na statku wycieczkowym MV Hondius z maja 2026 roku.
Dwie postacie kliniczne choroby
W zależności od regionu świata i konkretnego szczepu wirusa, hantawirusy wywołują dwie różne, choć w pierwszej fazie podobnie wyglądające, postacie choroby:
Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS)
Postać typowa dla Eurazji. Wywołują ją głównie szczepy Hantaan, Seoul, Puumala i Dobrava. Choroba zaczyna się grypopodobnie — wysoka gorączka, dreszcze, bóle mięśni, głowy i okolicy lędźwiowej. Po kilku dniach pojawiają się objawy ze strony nerek: spadek ilości oddawanego moczu, obrzęki, niekiedy krwawienia z błon śluzowych. U większości chorych choroba ustępuje, ale część przypadków wymaga dializoterapii. Śmiertelność waha się od poniżej 1% (Puumala) do 10–15% (Hantaan).
Hantawirusowy zespół płucny (HCPS)
Postać typowa dla obu Ameryk, wywoływana przez szczepy Sin Nombre, Andes i pokrewne. Choroba zaczyna się tak samo jak HFRS, ale po fazie zwiastunowej trwającej 3–6 dni dochodzi do gwałtownej niewydolności oddechowej — płyn gromadzi się w pęcherzykach płucnych, pacjent wymaga intensywnej terapii i często wentylacji mechanicznej. Śmiertelność HCPS wynosi 30–40%, a przy szczepie Andes potrafi przekraczać 50%.
Diagnostyka i leczenie
Rozpoznanie opiera się na badaniach serologicznych (przeciwciała IgM i IgG) oraz molekularnych (PCR). Kluczowe jest dokładne wywiady epidemiologiczne — kontakt z gryzoniami, podróże w obszary endemiczne, praca w lesie lub na wsi.
Specyficznego leku przeciwwirusowego dotąd nie ma. Leczenie polega na intensywnym wsparciu objawowym: nawodnieniu, kontroli ciśnienia, dializach przy niewydolności nerek, mechanicznej wentylacji przy HCPS. Im szybciej pacjent trafi do szpitala specjalistycznego, tym większe szanse.
Czy w Polsce trzeba się bać?
W Polsce hantawirus występuje, ale rzadko. Główny Inspektorat Sanitarny rejestruje rocznie kilkanaście do dwudziestu kilku potwierdzonych przypadków, głównie na Podkarpaciu i wschodnich krańcach kraju. Dominują rodzime szczepy Puumala i Dobrava — wywołują ciężkie zachorowania (HFRS), ale z niską śmiertelnością.
Ryzyko zakażenia mają przede wszystkim leśnicy, rolnicy, myśliwi, osoby otwierające stare domki letniskowe po zimie i wszyscy mający bliski kontakt z miejscami bytowania dzikich gryzoni. Profilaktyka jest prosta: szczelne pojemniki na żywność, mechaniczne ograniczanie populacji myszy w domu, sprzątanie zakurzonych zakamarków w masce z filtrem i rękawicach.
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny. Jeśli po podejrzanym kontakcie z gryzoniami pojawi się u Ciebie wysoka gorączka i bóle mięśni — nie czekaj, idź do lekarza i powiedz o możliwej ekspozycji.
Źródła: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), niemiecki Robert Koch-Institut (RKI), Główny Inspektorat Sanitarny.