Mówiąc “hantawirus” mamy najczęściej na myśli całą rodzinę spokrewnionych ze sobą wirusów RNA, których wspólną cechą jest rezerwuar w postaci dziko żyjących gryzoni. Z punktu widzenia człowieka kluczowych jest kilka szczepów, znacząco różniących się geografią występowania, śmiertelnością i sposobem rozprzestrzeniania.
Andes — najgroźniejszy z południowoamerykańskich
Występowanie: Argentyna, Chile, Boliwia, Patagonia. Rezerwuarem jest mysz Oligoryzomys longicaudatus. Andes jest jedynym znanym hantawirusem mogącym przenosić się z człowieka na człowieka — choć wymaga to bliskiego kontaktu, najczęściej domowego.
Wywołuje hantawirusowy zespół płucny (HCPS) z szybko narastającą niewydolnością oddechową. Śmiertelność sięga 35–50%. To właśnie szczep Andes zidentyfikowano w ognisku na statku MV Hondius w maju 2026 roku.
Sin Nombre — śmiertelny szczep amerykański
Występowanie: USA, głównie południowo-zachodnie stany (Arizona, Nowy Meksyk, Kolorado, Utah — tzw. Four Corners). Rezerwuarem jest mysz białostopa Peromyscus maniculatus. Wirus został zidentyfikowany w 1993 roku po wybuchu ogniska zachorowań w regionie Four Corners.
Wywołuje HCPS o śmiertelności 30–40%. Nie przenosi się z człowieka na człowieka — wszystkie przypadki to zakażenia środowiskowe, najczęściej po kontakcie z odchodami myszy w kabinach myśliwskich, garażach, szopach.
Puumala — najczęstszy w Europie
Występowanie: praktycznie cała Europa, ze szczególnym nasileniem w Skandynawii, Niemczech (Badenia-Wirtembergia, Bawaria), na Bałkanach i w niektórych regionach Polski. Rezerwuarem jest nornica ruda Myodes glareolus. Liczby zachorowań korelują z populacją nornicy — w latach “nornikowych” liczba przypadków potrafi wzrosnąć kilkakrotnie.
Wywołuje łagodniejszą postać gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym, znaną też jako nephropathia epidemica. Śmiertelność jest niska, poniżej 0,5%, ale choroba bywa wycieńczająca i często wymaga hospitalizacji oraz dializ.
W Niemczech rocznie odnotowuje się od 200 do ponad 1000 przypadków, w zależności od cyklu populacyjnego nornic. W 2024 roku zarejestrowano tam 423 zachorowania, wszystkie zakończone wyzdrowieniem.
Hantaan — pierwszy odkryty
Występowanie: Chiny, Korea, wschodnia Rosja. To od niego pochodzi nazwa całej rodziny — wirus został wyizolowany w 1976 roku z myszy łapanych nad rzeką Hantan w Korei Południowej. Rezerwuarem jest mysz polna Apodemus agrarius.
Wywołuje ciężką postać HFRS o śmiertelności 5–15%. W Chinach co roku rejestruje się od 20 do 50 tysięcy przypadków. Tylko w Chinach i Korei Południowej dostępne są zatwierdzone szczepionki — przeciw lokalnym szczepom Hantaan i Seoul.
Seoul — globalny pasażer
Występowanie: pierwotnie Azja Wschodnia, ale wraz z migracją szczura wędrownego Rattus norvegicus wirus rozprzestrzenił się na cały świat — odnotowywany w Europie, obu Amerykach, Afryce. Wywołuje umiarkowanie ciężki HFRS.
Specyfika: może występować w środowisku miejskim, gdzie żyje szczur wędrowny. Ogniska zachorowań notowano nawet wśród hodowców szczurów ozdobnych.
Dobrava — bałkańska wersja Hantaana
Występowanie: Bałkany, Europa Środkowa, w tym wschodnia Polska. Rezerwuarem jest mysz leśna Apodemus flavicollis. Wywołuje cięższą postać HFRS niż Puumala — śmiertelność dochodzi do 12%. To drugi po Puumala szczep istotny dla polskiej epidemiologii.
Zestawienie
W ogromnym uproszczeniu można zapamiętać tak: w Europie głównie Puumala (łagodniejszy), w Azji Hantaan (cięższy), w obu Amerykach Sin Nombre i Andes (HCPS, najwyższa śmiertelność), z czego tylko Andes ma potwierdzoną transmisję między ludźmi. Każdy z tych wirusów wymaga innego kontekstu kontaktu — i innej oceny ryzyka.
Źródła: Robert Koch-Institut, ECDC, CDC (USA), publikacje przeglądowe w czasopismach The Lancet Infectious Diseases oraz Emerging Infectious Diseases.